نام های گیاه:
نام فارسی: برگ بو
نام علمی: Laurus nobilis
نام انگلیسی: Laurel، Sweet bay
نام فرانسه: Laurier noble، Laurier commun، Laurier sauce
نام آلمانی: Lorbeerbaum، Edler Lorbeer
نام ایتالیایی: Alloro، Lauro regio، Lauro franco
نام عربی: غار
نامهای دیگر: باهشتان، مازریون، دفنه، شجرة الرند
ماهیت گیاه:
برگ بو درختی است دوپایه یا پلىگام، هميشهسبز و بیخزان که بهطورمعمول ارتفاعش بهزحمت به ده متر میرسد ولی در شرايط اقلیمی مساعد ممکن است به بیست متر هم برسد.
برگهایش متناوب، بيضىشكل، نوكتيز، معطر و به رنگ سبز تیرهاند که براثر مالش دادن این عطر با قوّت بیشتری پراکنده میشود.
گلهاى كوچكش به رنگ زرد يا خاكسترى روشن است. ممكن است روى يك درخت برگ بو گلهاى نر و ماده و همچنين گلهاى دوجنسه یا هرمافروديت (نر و ماده در يك گل) ديده شود.
ميوۀ برگ بو گرد، هماندازۀ دانۀ انگور و رنگ آن در ابتدا سبز است که بعد از رسیدن به سرخی و درنهایت ارغوانى تيره درمیآید و پس از خشکیدن چروکیده و چیندار میشود و در این حالت بهراحتی و با کمترین فشاری بهصورت آرد درمیآید.
محل رویش و تولید:
برگ بو بومی نواحی جنوبی اروپا و منطقۀ مدیترانه است ولی بهسبب کاربردهای گستردهاش در طبابت، تغذیه، صنعت چوب و غیره در بسیاری از نقاط جهان ازجمله ایران پرورش داده میشود.
زمان کاشت و برداشت:
برگ بو ازطریق قلمه، قلمههاى ريشهدار يا پاچوش تکثیر مىشود و پس از هفت تا هشت ماه به اندازۀ كافى ريشه دوانده، در خاک مستقر مىشود. اين درخت در خاكهاى غنى و نفوذپذیر رشد خوبى دارد. بهتر است برگهاى معطر گیاه برگ بو را صبح زود، پیش از طلوع خورشید، چید تا به حد کمال سبز باشند. براى خشك كردن هم نباید آنها را روىهم انباشت بلکه میباید در جایی خشک در سايه پهن کرد تا خشك شوند. خشكاندن برگ بو در آفتاب موجب مىشود رنگ سبز زيباى آن به قهوهاى بدل شود و بهعلاوه مقدار زيادى روغن معطر و اسانس از دست بدهد.
نوع مرغوب:
برگهای تازه، خوشبو که رنگ آنها کاملاً سبز باشد
کیفیت و درجه گیاه:
گرم و خشک در درجۀ دوم
خواص و افعال کلی:
تحریک تهوّع
رفع و کاهش اختلالات مثانه و رحم؛ امراض با منشأ سردی؛ التهاب ناشی از گزیدگی حشرات مانند زنبور
تسکین درد اعصاب؛ دندان؛ مفاصل، کمر
پوساندن سنگ کلیه
دورکنندۀ حشرات
مواد موثره و ترکیبات شیمیایی گیاه:
ميوۀ درخت برگ بو روغن بسیار معطرّى دارد كه مرکّب است از کلروفیل، آمیدون (Amidon)، بهمقدار یکدرصد اسانس و اندکی رزین. در برگهایش نيز تانَن (Tanin) یا همان جوهر مازو، یک مادۀ تلخ، مواد رزینی و پکتیکی و حدود یک تا سه درصد اسانس روغنى وجود دارد.
مقدار مصرف:
تا دو گرم
نحوه مصرف:
از برگ آن برای بهبود عطروبوی غذا استفاده میشود.
عوارض گیاه:
باعث دلآشوبه و استفراغ میشود.
برای سینه مضر است.
مُصلح گیاه:
کتیرا
بدل گیاه:
ساذج
اصطلاحات طبی قدیم:
مُقوّى
مُفرّح
مُحلّل
مُدرّ
ترياق سموم
توضیحات
درخت برگ بو، یا آنطور که در منابع طبی کهن نامیده شده، درخت غار، جزو درختان همیشهسبز و بیخزان دوپایه یا پلیگام است به این معنی که گلهای نر و ماده و بعضاً گلهای دوجنسه (هِرمافرودیت) را همزمان روی یک درخت میتوان دید. گلهای این گیاه به رنگ سفید و خاکستری روشن است و برگهای بیضیشکل دراز معطری به رنگ سبز تیره دارد که براثر مالش عطرش با قوت بیشتری پراکنده میشود. این بو میتواند حشرات را فراری دهد. درخت برگ بو میوۀ گرد کوچکی هماندازۀ حبۀ انگور دارد که رنگ آن در آغاز سبز است ولی پس از رسیدن بهتدریج از قرمز به بنفش تیرۀ مایل به سیاه میگراید و پس از خشک شدن چروکیده و چیندار میشود. در این حالت میوۀ برگ بو را میتوان بهراحتی و با اندک فشاری آرد کرد.
برگ بو بومی جنوب اروپا و سواحل مدیترانه است ولی بهسبب خواص دارویی و غذایی برگ آن و همینطور کاربرد تنهاش در صنعت چوب امروزه در اغلب نقاط جهان کشت میشود. در ایران نیز این درخت زیبا را در بسیاری از شهرها میتوان دید. درمجموع، برگ بو درختى است معطّر و خوشمنظر که فرانسوىها به آن لقب «لوريۀ شاعران» (Laurier des poetes) دادهاند.
کاشت و پرورش درخت برگ بو در ایران به دورۀ قاجاریه برمیگردد. نخستین بار نهالهای درخت برگ بو را ناصرالدین شاه از اروپا به ایران آورد و در باغ ارگ سلطنتی (کاخ گلستان) کاشت. به گفتۀ یوهان لودویک اشلیمر، پزشک و گیاهشناس هلندی و معلم دارالفنون، در همان روزگار، برگ این درخت را از طرابزون به ایران میآوردند و عطاران در بازار تهران و اصفهان آن را به جای ساذجِ هندی میفروختند. مظفرالدین شاه کاشت این گیاه را در دیگر باغهای سلطنتی توسعه داد که تا چندین دهۀ پیش نمونههایی از آن در محل کاخ وزارت دارایی در تهران برجای بود و هنوز هم در ضلع شرقی پارک شهر تهران شش درخت نسبتاً کهنسال برگ بو هست که احتمالاً از همان دوران به جا ماندهاند. کاشت درخت برگبو بهعنوان درخت زینتی در تهران و برخی از نواحی شمال ایران همچنان متداول است اما باید توجه داشت که اصطلاح «برگ بو» در زبان فارسی برای «برگ درخت غار» ظاهراً جدید است و در واژهنامهها و منابع دورۀ قاجاریه و پیش از آن یافت نمیشود.
از دیدگاه طب سنتی طبع برگبو گرم و خشک است. از برگهایش برای بخشیدن عطر به غذا استفاده میشود. رایحۀ آن دورکنندۀ حشرات است. همچنین مصارف دارویی دارد. برای مثال در تسکین درد دندان و درد مفاصل، رفع و کاهش اختلالات مثانه و رحم، التهاب ناشی از گزیدگی حشرات مانند زنبور و پوساندن سنگ کلیه کاربرد دارد؛ با این حال برای سینه مضر است و از آنجا که خاصیت گرمکنندۀ معده دارد میتواند باعث دلآشوبه و استفراغ شود. کتیرا میتواند عوارض برگ بو را تعدیل کند.
اشتراک گذاری