ثعلب پنجه

نام فارسی: ثعلب پنجه
نام علمی: Orchis maculata
نام انگلیسی: Spotted orchis
نام فرانسه: ‏Orchis macule، Orchis tachete
نام آلمانی: Geflecktes Knabenkraut
نام ایتالیایی: Concordia
نام عربی: خُصیُ الثعلب
نام‌های دیگر:

ثعلب پنجه یکی از انواع گوناگون ثعلب و گياهى است چندساله که بلندی آن از یک متر تجاوز نمی‌کند. گلهاى زیبای آن به‌صورت مجتمع و خوشه‌ای در انتهای ساقه ظاهر می‌شود و رنگ آن در طیفی از صورتی تا ارغوانى متغیر است و بر روی آن لکه‌های سرخ و بنفش دیده می‌شود. برگهای ثعلب پنجه پهن، بیضی‌شکل، بدون دُم‌برگ و منقّط (خالدار) است. غدۀ زیرزمینی این گیاه دارای ریشکهای متعدد است که شکل پنجۀ دست یا پنجۀ پرندگان را تداعی می‌کند. رنگ غدۀ زیرزمینی ثعلب پنجه نیز در طیفی از زرد و نارنجی است.

گیاه ثعلب به‌طور طبیعی در چمنزارها، کوهپایه‌ها و جنگلهاى معتدل و مرطوب اروپاى مركزى و جنوبى و آسياى صغير و ايران مى‏رويد. گونۀ ثعلب پنجه در کشورمان ايران بیشتر در آذربايجان، ديلمان و نقاط مرطوب كوه گلوزا مى‏رويد.

ثعلب به‌طور طبیعی و خودرو در آب‌وهوای معتدل و مرطوب می‌روید ولی آن را هم به منظور کاربردهای خوراکی و دارویی هم به سبب زیبایی ظاهری پرورش نیز می‌دهند. بهترین شرایط برای کشت و تولید ثعلب مناطقی با تابستانهای ملایم و زمستانهای خنک است. سرما و گرمای شدید رشد ثعلب را مختل می‌کند. در مناطقی با تابستانهای بسیار گرم یا زمستانهای بسیار سرد، استفاده از گلخانه یا پوششهای محافظ می‌تواند به بهبود رشد گیاه کمک کند. همچنین ثعلب برای رشد بهینه به بستر مرطوب و خاک غنی نیاز دارد؛ بنابراین مناطقی با بارندگی منظم یا سیستمهای آبیاری قطره‌ای مدرن برای کاشت این گیاه مناسبند. بستر کاشت ثعلب باید به‌خوبی زهکشی شود زیرا تجمع آب در اطراف ریشه‌ها می‌تواند باعث پوسیدگی آنها و کاهش کیفیت محصول شود.
گیاه ثعلب را می‌توان ازطریق قلمه زدن و کاشت غده تکثیر کرد که روش دوم برای تولید انبوه رایج‌تر است و چند مرحله دارد: نخستین مرحله انتخاب غده‌های سالم و باکیفیت و پس از آن آماده‌سازی خاک است. خاک باید قبل از کاشت به‌خوبی شخم بخورد و با کودهای طبیعی و آلی غنی شود. همچنین، PH مناسب خاک برای رشد بهینۀ ثعلب بین شش تا هفت است. غده‌ها را باید در عمق مناسب و فاصله‌های مشخص از یکدیگر کاشت تا هریک از گیاهان بتوانند مواد مغذی کافی دریافت و به‌خوبی رشد کنند. مرحلۀ بعد آبیاری و مراقبت از گیاه است. آبیاری منظم و کنترل رطوبت خاک در این مرحله بسیار اهمیت دارد. تابش نور نیز باید ملایم باشد. ثعلب را معمولا در فصل پاییز می‌کارند و در اواسط تا اواخر فصل بهار برداشت می‌کنند.
غده‌های ثعلب را پس از برداشت خشک کرده، در مکانهای خشک و خنک نگهداری می‌کنند تا احتمال آلودگی و فساد به حداقل برسد و عمر مفید محصول افزایش یابد و پیش از مصرف در صنایع خوراکی و دارویی معمولاً آن را به‌صورت آرد درمی‌آورند.

غدۀ پنجه‌ای‌شکل با بافت فشرده، پاکیزه، شفاف، به رنگی میان زرد و نارنجی

گرم و تر در درجۀ دوم
با رطوبت فُضليه‏

تقویت عصبها
رفع و کاهش اختلالات با منشأ سوداوی و رطوبتی مانند فلج و بی‌حسی ماهیچه‌های صورت، كزاز و تشنج با منشأ خشکی، کشیدگی و خشکی عصبها و ماهیچه‌ها
افزایش قوای جنسی و نعوظ؛ وزن بدن
بهینه‌سازی و اثربخشی در تولید خون پاکیزه
پوساندن سنگ کلیه

حدود نیمی از ترکیبات شیمیایی آن را مواد لعابی شبیه باسورین (Basurine) و کربوهیدراتهای شبیه صمغ عربی و نامحلول در آب تشکیل می‌دهد. حدود یک‌چهارم از ترکیبات شیمیایی آن را آمیدون (Amidon) تغییرشکل‌یافته، و علاه‌بر این‌ها مقادیری مواد پروتیدی (Proteid)، قند، نمکهای معدنی نظیر کلرور سدیم (Sodium clorure)، فسفات کلسیم (Calsium phosphate) و همچنین مقداری بسیار جزئی از اسانسی که بر اثر خشک شدن گیاه به صورت کومارین (Cumarine) تغییرشکل می‌یابد.

از غدۀ آن تا نُه گرم
از تخم آن تا پنج گرم

به صورت آرد و لعاب؛ در صنایع غذایی و تهیۀ نوشیدنی، دسر، بستنی و نیز مصارف دارویی

غدۀ ثعلب برای دهانۀ معده ضرر دارد.
تخم ثعلب برای گرم‌مزاجان و دهانۀ معده ضرر دارد و باعث کندی هوش و حواس می‌شود.

برای ضرر غدۀ آن: شکر قهوه‌ای
برای ضرر تخم آن: سكنجبين، عصارۀ برگ بارهنگ و شكر قهوه‌ای

تخم یونجه
تخم زردک (هویج ایرانی)

موارد مطرح‌شده در اینجا صرفاً اطلاعاتی است که از منابع معتبر استخراج و نقل شده است. بدیهی است که افراد پیش از مصرف محصولات می‌باید با متخصص و کارشناس این فن مشورت کنند.

جهت دریافت اطلاعات به‌روز با مشاوران ما تماس بگیرید.

این گیاه به‌صورت حب، معجون، شربت و... مصرف می‌شود.

مقوّى عصب و باه و نعوظ
مبهّی
مولد دم صالح و منى
مُفتّت حُصاة