رزماری

رزماری بوته‌ای است چندساله و بسیار معطر با برگ‌های ریز و باریک سوزنی‌‌شکل که ارتفاعش حدوداً تا یک متر است. روی برگهای رزماری سبزفام و زیر آن‌ها به‌سبب پوشیده بودن از کرک تقریباً سفیدرنگ است. گل‌های رزماری که در اردیبهشت و خرداد تدریجاً ظاهر می‌شوند، اغلب به رنگ آبی مایل به بنفش‌اند. میوۀ این گیاه چهارفندقه‌ای و قهوه‌ای‌رنگ است.

گیاه رزماری بومی منطقۀ مدیترانه به‌خصوص نواحی ساحلی آن است ولی امروزه پراکندگی جغرافیایی آن تا آسیای صغیر نیز کشیده شده و به‌طور گسترده در آب و هوای گرم رشد می‌کند. از خصوصیات این گیاه رایحۀ قوی و ماندگار برگ‌های آن است و به همین دلیل به‌عنوان یک گیاه معطّر مشهور است و از آنجا که در تمامی فصل‌های سال سرسبز است، جنبۀ زینتی نیز دارد.
پرورش گیاه رزماری در بیشتر نواحی ایران معمول است. پرورش‌دهندگان عمدۀ گیاه رزماری در دنیا کشورهای شمال آفریقا خصوصاً مراکش و تونس و کشورهای جنوب اروپا خصوصاً اسپانیا، فرانسه و ایتالیا هستند.

نخستین اشارات به گیاه رزماری در برخی سنگنوشته‌های متعلق به پنج هزار سال پیش از میلاد مسیح یافت شده است. مصریان باستان نیز از این گیاه برای تدهین و مومیایی کردن مردگان خود استفاده می‌کردند. نویسندگان یونان و روم باستان مانند پلینی و دیوسکوریدس نیز از این گیاه در آثارشان نام برده‌اند. یونانیان باستان اعتقاد داشتند رزماری حافظه را تقویت می‌کند و دانش‌آموزان یونانی در جلسات امتحان تاج‌گل‌هایی از این گیاه را روی سر خود می‌گذاشتند. بعدها رزماری به نماد خاطره تبدیل شد و در مراسم خاکسپاری روی مزار درگذشتگان جا گرفت؛ همچنین به‌عنوان نماد وفاداری شاخه‌های رزماری را در میان دسته‌گل عروس قرار می‌دادند. در سده‌های میانی و همزمان با شیوع مرگ سیاه (طاعون) در سراسر اروپا مردم در خانه‌هاشان رزماری می‌سوزاندند تا از طاعون در امان بمانند. در جنگهای عالمگیر اول و دوم نیز سربازان برای پیشگیری یا رفع عفونت در جبهه‌ها رزماری و سرو کوهی می‌سوزاندند.

طبیعت رزماری گرم و خشک است و گیاهی است مُدرّ؛ یعنی ادرار و قاعدگی را افزایش می‌دهد. به همین سبب بانوان باردار می‌باید از خوردن آن خودداری کنند. از دیگر خواص رزماری می‌توان اشاره کرد به: رفع و کاهش سرفه‌های رطوبتی و آسم، جذب و پاکسازی مواد غیرمفید رطوبتی از ریه، باز کردن گرفتگی‌های کبد، پوساندن سنگ کلیه و مثانه و کاهش تپش قلب. به جز بانوان باردار که می‌باید از مصرف رزماری پرهیز کنند، افراد گرم‌مزاج نیز باید در خوردن آن احتیاط کنند زیرا به‌سبب طبیعت گرم و خشکی که دارد می‌تواند برای آنها مضر باشد. برای کاستن و خنثی کردن عوارض رزماری می‌توان از سکنجبین بهره برد.

رزماری جزو گیاهانی است که به‌عنوان ادویۀ معطرکننده و چاشنی غذاها در سراسر دنیا به کار می‌رود. علاوه‌بر تعدیل غذاهایی که طبع سرد دارند مانند مرغ و ماهی، به از بین بردن بوی زُهم گوشت قرمز و بهبود طعم آن نیز کمک می‌کند. به‌جز کاربردهایش در آشپزی، رزماری را برای تهیۀ شربت و دمنوش نیز در کافه‌ها و رستوران‌ها به کار می‌برند.