روناس

نام فارسی: روناس
نام علمی: Rubia tinctorum
نام انگلیسی: Madder
نام فرانسه: Garance، Rouge de teinturicrs
نام آلمانی: Krapp، Faerberrote
نام ایتالیایی: Arizzari، Robia dei tintori
نام عربی: فُوّة
نام‌های دیگر: فُوّة الصبغ، فُوّة الصبّاغین، عروق الصبّاغین

روناس گياهى است علفى و چندساله (پایا) به بلندى تا دو متر، داراى ساقه‏اى پوشيده از خارهاى ريز و اریب با مقطع چهارگوش. برگهاى بيضى‌شکل و نوك‏تيز آن به صورت گروهى از چند برگ به شكل چتر از هر نقطۀ ساقۀ آن بيرون مى‏آيد و منتهى به خارهايى مى‏شود. گلهای روناس كوچك به رنگ زرد مايل به سبز و ميوۀ آن گوشتى با غشایی نسبتاً ضخيم است. ريشۀ روناس كه قسمت اصلى مورد استفاده در اين گياه است، استوانه‌ای است دراز به طول حدوداً یک متر و قطر يك بند انگشت که رنگ سطح بیرونی آن سرخ تيره و رنگ درون آن سرخ روشن است و طعمى تلخ و گس دارد. از ريشه و ساقه‏هاى زيرزمينى (ریزوم) روناس ماده‌ای رنگى به نام آليزارين (Alizarine) گرفته مى‏شود و چون اين ماده در ريشه‏هاى دو تا سه سالۀ این گیاه توليد مى‏شود، اگر هدف از پرورش آن استفاده از رنگ ريشه باشد، بايد از ريشه‏هاى سه‌ساله یا مُسن‌تر استفاده کرد.

بنابر منابع گیاهشناسی، خاستگاه اولیۀ روناس خاور نزدیک و قفقاز بوده است. این گیاه به‏طور وحشى در مناطق مديترانه‏اى اروپا، شمال آفريقا، آسيا و قفقاز انتشار دارد. در ايران در مناطق غربى در تبريز و ارومیه و خوى و يزدخاست، برخی مناطق شمالی مانند دیلمان، نواحی مرکزی مانند رى، تهران، اطراف دماوند، اراک، و همچنین بلوچستان و هريرود مى‏رويد.

روناس از طريق كاشت بذر آن تكثير مى‏شود. خاك مزرعه بايد قبلاً در فصل پاييز شخم عميق خورده باشد. آنگاه در فصل بهار نيز خاک را يك شخم سطحى مى‏زنند و سپس بذر را در ردیفهایی به‌فاصلۀ بیست و پنج سانتى‏متر مى‏كارند. گیاه روناس در طول دورۀ رويش و رشد خود، یعنی تا پایان فصل تابستان، بايد به‌خوبی آبيارى شود و در اوايل زمستان می‌باید پاى بوته‏ها خاك داد. در سال بعد، هنگام به گل نشستن گیاه مى‏توان برگ و گل آن را چید و به مصرف رساند. یک نوبت هم پیش از زمستان سال دوم می‌بايد پاى بوته‏ها را خاك داد و آنگاه در مرداد سال بعد مى‏توان ريشه‌های آن را برای مصارف گوناگون استخراج کرد. گفتنی است اگر بذر روناس در خزانه كاشته شود و گياه را از خزانه به زمين اصلى منتقل کنند، رشد گياه يك سال تسريع مى‏شود.

ریشه‌های تازه، سرخ‌رنگ و عاری از خاک

گرم و خشک در درجۀ دوم

تقویت معده
رفع و کاهش اختلالات اعصاب با منشأ سردی، سستی اندامهای بدن، بی‌حسی ماهیچه‌های صورت؛ یرقان؛ درد سیاتیک؛ زخم پوست سر، شورۀ سر، اگزما، لک‌وپیس و زخم و خراش پوست که براثر ضربه و افتادن پدید آمده باشد.
باز کردن گرفتگی‌های اندامهای سر و دستگاه گوارش
افزایش ادرار، قاعدگی بانوان، شیر مادران شیرده

از نظر تركيبات شيميايى در ريشۀ روناس مواد آليزارين (Alizarine)، پورپورين (Purpurin)، روبيادين (Rubiadine)، مقدارى گلوكوز، مواد پكتيك، رزين و كمى مواد چرب وجود دارد. مقدار قند ريشۀ روناس نسبتا زياد است؛ به همين جهت اگر آن را در آب بگذارند توليد الكل و اسانسى به نام «اسانس روناس» مى‏نمايد.
در گزارش ديگرى آمده است كه در عصارۀ خشك آن آنتراگلى‏كوزيد (Anthraglycosides) مشخص شده است. آليزارين با دى‏اوكسى آنتراكينون (Dioxyanthraquinon) به رنگ قرمز و پورپورين به نام ترى‏اوكسى آنتراكينون به رنگ زرد نارنجى مى‏باشد. آليزارين براى تهيۀ رنگ ثابت پشم در صنعت قالى‏بافى و پارچه‏بافى مصرف دارد و در حال حاضر به‏طور صنعتى تهيه مى‏شود.

از جرم ریشۀ آن تا حدود چهار گرم
در جوشانده‌ها تا حدود دوازده گرم

ریشۀ روناس به‌صورت آرد و ضماد و جوشانده و همین‌طور به‌عنوان چاشنی در فرایند شور کردن ماهی به کار می‌رود. همچنین در صنعت رنگرزی کاربرد دارد.

برای مثانه از آنجا که مُدرّ بسیار قوی است ضرر دارد.
باعث ادرار خونی می‌شود.
مصرف آن برای بانوان باردار ممنوع است.

برای مضرات مثانه و مجاری ادرار: كتيرا
برای مضرات سر: انيسون

كبابه
سليخه
مويز

موارد مطرح‌شده در اینجا صرفاً اطلاعاتی است که از منابع معتبر استخراج و نقل شده است. بدیهی است که افراد پیش از مصرف محصولات می‌باید با متخصص و کارشناس این فن مشورت کنند.

جهت دریافت اطلاعات به‌روز با مشاوران ما تماس بگیرید.

این گیاه به‌صورت حب، معجون، شربت و... مصرف می‌شود.

مفتّح سُدد اعضاء الراس و الغذاء و النفض