سنبل الطیب

نام فارسی: سنبل‌الطیب
نام علمی: Valeriana officinalis
نام انگلیسی: Valerian
نام فرانسه: Valeriane officinale، Herbe aux chats
نام آلمانی: Echter Baldrian، Grosser Baldrian
نام ایتالیایی: Valeriana، Erba dei gatti
نام عربی: حشیشة القطة
نام‌های دیگر: علف گربه

گياهى است علفى چندساله دارای ساقۀ قوی استوانه‏اى با شيارهاى عميق و پرزدار به بلندى نیم متر که تا دو متر هم می‌رسد. برگهاى آن متقابل است و به برگچه‏هاى زيادى تقسيم مى‏شود. هر برگ هفت تا یازده و گاهى بيشتر برگچه دارد. برگچه‏ها بيضى نوك‏تيز با قاعدۀ پهن و دندانه‏دار است. گلهای صورتى‌رنگ آن به‏طور گروهى در انتهاى ساقۀ گل‏دهنده در اواخر بهار ظاهر مى‏شود. از تمام اعضاى گياه اعم از اعضاى هوايى و ريشۀ آن بوى مطبوعى برمى‏خیزد كه بخصوص گربه‌ها را جذب می‌کند به‌طوری که در اطراف گياه روى زمين مى‏غلتند و احساس لذت مى‏كنند. ساقۀ زیرزمینی یا ریزوم این گیاه زرد کهربایی، بعضاً مایل به خاکی‌رنگ و پوشیده از ريشه‏هاى فراوانی است که از آن منشعب شده‌اند. بخش مورداستفادۀ این گياه همین ریزوم و ریشه‌هاست.

گیاه سنبل‌الطیب در مناطق مختلف اروپا و آسیا مانند سوریه، ایران، بنگلادش و هندوستان به‌طور خودرو، در جنگلها، حاشیۀ رودخانه‌ها و دامنه‌های کم‌ارتفاع کوهها می‌روید و البته پرورش نیز داده می‌شود. نوع خودروی این گیاه در ایران بیشتر در کوههای کم‌ارتفاع آذربایجان مانند میشوداغ دیده می‌شود.

کاشت سنبل‌الطیب بسته به اقلیم و عواملی چون رطوبت خاک و میزان بارندگی به دو روش مستقیم و غیرمستقیم انجام می‌شود. در روش مستقیم، بذرها را در اواسط بهار در زمین اصلی می‌کارند و در روش غیرمستقیم در اواسط تابستان بذرها را در خزانه می‌کارند. نشاهای پانزده تا هفده سانتی‌متری را در اواخر شهریور تا اوایل مهر به زمین اصلی منتقل می‌کنند.
ريشۀ سنبل‌الطيب نیز مانند سایر گیاهانی که ریشه‌شان حاوی مواد مؤثره است، در اواخر رويش (پاییز یا اوایل زمستان) از بیشترین مقدار مادۀ مؤثره برخوردار است. سرما اندامهای هوایی گیاه را می‌خشکاند ولی درعوض عملکرد ریشه‌ها را افزایش می‌دهد.
بهترین زمان برداشت ریشه‌ها پاییز سال بعد است و قبل از برداشت ریشه می‌باید اندامهای هوایی گیاه را برداشت. بهتر است ریشه‌ها زمانی از خاک خارج شوند که رطوبت خاک کاهش یافته است.

تازه، عاری از خاک، دارای بوى تند خوش

گرم و خشک در آخر درجۀ دوم

تقویت مغز؛ دهانۀ معده؛ کبد سرد
رفع و کاهش سرفه با منشأ رطوبتی، تنگی نفس و درد ریه؛ تپش قلب؛ استفراغ با منشأ رطوبتی، ریزش مواد غیرمفید به معده و روده‌ها؛ نفخ و بادها؛ اختلالات کبد با منشأ سردی و رطوبت ازجمله یرقان و استسقای لحمی (آب‌آوردگی و آماس سراسر بدن)؛ اختلالات کلیه با منشأ سردی.
تسکین درد طحال
کنترل ورمهای اندامهای داخلی و بواسیر
جذب و پاکسازی مواد غیرمفید رطوبتی مغز، زبان، ریه، معده
باز کردن گرفتگی‌های مغز؛ معده و کبد
افزایش خوشبویی دهان؛ گرمابخشی به مغز، معده و کبد سرد؛ ادرار و قاعدگی
پوساندن سنگ کلیه
پیشگیری از سوختن مواد غیرمفید در معده و روده
زیبایی و نیکویی رنگ رخسار

ریشه و ریزوم سنبل‌الطيب اصلی دارای آمیدون (Amidon)، گلوکز (Glucose)، املاح مختلف، اسانس، اسید والرینیک (Valerianic acid)، اسید فرمیک (Formic acid)، اسید استیک (Acetic acid) و اسید پروبیونیک (Probionic acid) است.
مواد اخیر که در ریشۀ خشک گیاه یافت می‌شود، در ریشه‌های تازۀ گیاه به حالت اتری، مخصوصاً اتر والرینیک وجود دارد. در خاکستر ریشه و ریزوم این گیاه مقدار زیادی منگنز یافت می‌شود.
مقدار اسانس والرین در نوع مرغوب ریشه و ریزوم حدود یک درصد است. رنگ این اسانس سبز مایل به زرد یا مایل به قهوه‌ای و بوی آن نافذ است و هرچه ریشه‌ها خشکتر می‌شوند، مقدار اسانس کم می‌شود ولی درعوض بو، غلظت و خاصیت اسیدی آن افزایش می‌یابد.
ضمنا مقدارى تانن و قند و همچنين آلفاـ‌متيل پيريل كتون (a-Methyl pyryl ketone) كه ظاهرا مخدر است در آن وجود دارد.

تا پنج گرم

به صورت آرد، جوشانده و عرق به مصرف می‌رسد.

برای کلیه‌ها ضرر دارد.

کتیرا

اذخر مکّی
ساذج هندی

موارد مطرح‌شده در اینجا صرفاً اطلاعاتی است که از منابع معتبر استخراج و نقل شده است. بدیهی است که افراد پیش از مصرف محصولات می‌باید با متخصص و کارشناس این فن مشورت کنند.

جهت دریافت اطلاعات به‌روز با مشاوران ما تماس بگیرید.

این گیاه به‌صورت حب، معجون، شربت و... مصرف می‌شود.

مقوّى دماغ و فم معده و جگر بارد و مسخّن آنها
مجفّف رطوبات و فضول دماغی و زبان و سينه و معده
مفتّح سُدّۀ دماغى و معده و كبد
مقوى قوۀ ماسكه و حابس طبع
مانع انصباب مواد بمعده و امعا و دافع لذع آنها
مُفتّت حصاة
مُدرّ بول و حيض