نام های گیاه:
نام فارسی: بهْ
نام علمی Cydonia oblonga :
نام انگلیسی: Qunice
نام فرانسه: Cognassier
نام آلمانی: Quittbaum
نام ایتالیایی: Cotogno
نام عربی: سَفَرجَل
نام های دیگر: آبرود، آبی
ماهیت گیاه:
بهْ درخت کوچکی است که پوست ساقه و تنۀ آن به رنگ قهوهای سیر است که شکاف نمیخورد، ولی وقتی که درخت کهنسال شد، قطعاتی از پوست آن کنده میشود. پشت برگهای بهْ پوشیده از کرک و روی آنها صاف و بیکرک است. جوانههای آن کوچک و کرکدار و گلهای آن بزرگ و منفرد به رنگ سفید یا صورتی و دارای پنج گلبرگ است.
میوۀ آن در آغازْ مایل به سبز است و پس از رسیدن به رنگ زرد طلایی درمیآید. میوهای است گرد یا به شکل گلابی و سطح آن اغلب پوشیده از کرک است. معمولاً در هر میوۀ بهْ حدود دوازده دانه وجود دارد که اگر خیسانده شوند لعاب میدهند و به آنها «بهدانه» میگویند.
بوی میوۀ بهْ مطبوع و طعمش شیرین یا ترش و گس است و اصطلاحاً خاصیت «قابض» (جمعکننده) دارد. قسمتهای مورد استفادۀ این درخت میوه، دانه و برگ آن است.
محل رویش و تولید:
درخت بهْ بومی مشرقزمین و مرکز آسیا است ولی در غالب نواحی اروپا، مدیترانه و آفریقای شمالی نیز پرورش داده میشود. در کشورمان ایران نیز در جنگلهای شمالی بهصورت خودرو در ارتفاع متوسط میروید.
زمان کاشت و برداشت:
تکثیر درخت بهْ بهروش قلمه (قلمۀ پاشنهای)، خوابانیدنِ شاخه و ساقه و پیوند زدن است. از بهْ بهعنوان پایه برای پیوند زدن گلابی نیز استفاده میشود. انواع مورد نظر بهْ را روی پایۀ بهْ در مرداد ماه بهصورت شکمی پیوند میزنند. نهالهای پیوندخوردۀ بهْ را که رشد کافی کرده باشد، معمولاً با فواصل چهار تا پنج متر در باغ میکارند.
فصل برداشت میوۀ بهْ پاییز است. پس از برداشت میوه، دانههای آن را برای مصارف دارویی جمعآوری و خشک میکنند.
نوع مرغوب:
تازه و شفاف، پاکیزه و بدون غلاف و عاری از پوسیدگی
کیفیت و درجه گیاه:
سرد و تر در درجۀ دوم با اندک قوت قابضه
خواص و افعال کلی:
تقویت قوای جنسی گرممزاجان
ترمیم کندیِ دندان
رفع و کاهش سوزش و خشکی زبان و دهان؛ سختی و خشونت حلق و حلقوم؛ گرفتگی صدا؛ سرفههای گرم و خشک؛ زخم روده
تسکین حرارت معده؛ سوختگی و آفتابسوختگی
کنترل سرفه و اختلالات تنفسی مانند سل
مواد موثره و ترکیبات شیمیایی گیاه:
در مغز دانۀ بهْ آمیگدالین (Amygdalin)، امولسین، پروتئینهای مختلف و مقداری مادۀ روغنی وجود دارد که در صورت استخراج حالت روان، رنگ زرد، طعم مطبوع و بوی روغن بادام دارد. پوشش خارجی دانۀ بهْ دارای نوعی موسیلاژ محلول در آب به نام سیدونین (Cydonine) است که نوعی محلول کلوئیدی غلیظ به وجود میآورد.
مقدار مصرف:
از لعاب آن تا پنجاه گرم
نحوه مصرف:
دانۀ بهْ را در آب گرم خیسانده، لعاب آن را مصرف میکنند.
عوارض گیاه:
معده را سست میکند.
مُصلح گیاه:
برای گرممزاجان شکر قهوهای
برای سردمزاجان رازیانه
بدل گیاه:
اسپرزه
محصولات مهم ترکیب شده از گیاه:
جهت دریافت اطلاعات بهروز با مشاوران ما تماس بگیرید.
اَشکالِ داروئی گیاه:
این گیاه به صورتهای حب، معجون، شربت و... مصرف میشود.
اصطلاحات طبی قدیم:
مُبهّی محرورین
مُرخّی معده
مُسکّن حرارت معده
توضیحات
بهدانه به دانههای میوۀ درخت بهْ گفته میشود که از دیر باز بهسبب عطر و طعم بسیار مطبوع، همینطور خواص دارویی آن مورد استفاده بوده است. کلمۀ Cydonia که در نام علمی این گیاه وجود دارد منسوب است به شهر «صيدون» لبنان كه داراى درختان بهِ فراوان بوده است؛ از همین رو یونانیها به میوۀ بهْ «سیب صیدون» (Cydonian pome) میگفتند.
درخت بهْ درختی کوچک است با ساقه و تنهای به رنگ قهوهای سیر که وقتی درخت کهنسال شد، پوستهپوسته میشود. پشت برگهای بهْ پوشیده از کرک و روی آنها صاف و بیکرک است. جوانههای آن کوچک و کرکدار و گلهای آن بزرگ و منفرد به رنگ سفید یا صورتی است. میوۀ بهْ، که بسته به نوع آن گرد یا گلابیشکل است، در آغازْ مایل به سبز است و پس از رسیدن به رنگ زرد طلایی درمیآید. سطح میوۀ بهْ اغلب پوشیده از کرک است و در هر میوه معمولاً حدود دوازده دانه وجود دارد که اگر خیسانده شوند لعاب میدهند و به آنها «بهدانه» میگویند. بوی میوۀ بهْ مطبوع و طعمش شیرین یا ترش و گس است و اصطلاحاً خاصیت «قابض» (جمعکننده) دارد. میوه، دانه و برگ درخت بهْ همگی خواص دارویی دارند.
پوشش خارجی دانۀ بهْ دارای نوعی موسیلاژ محلول در آب است که نوعی محلول کلوئیدی غلیظ به وجود میآورد. این لعاب که برای نرم کردن حلق و سینه، صاف کردن صدا، تسکین زخم و التیام سوختگی بسیار سودمند و کارآمد است، به همان علت که در بالا توضیح داده شد، «سیدونین» (cydonine) نام گرفته است. لعاب دانۀ به از آنجا که منبعی سرشار از انواع ویتامینها و مواد معدنی است، در تهیۀ لوسیونها، کرمهای مرطوبکننده و آبرسان، همینطور ماسکهای پوست و مو نیز کاربرد دارد.
طبیعت میوۀ بهْ و متعلقاتش از نظر طب قدیم از این قرار است: طبع میوۀ بهِ شیرین گرم و تر؛ طبع میوۀ بهِ ترش سرد و خشک و طبع دانۀ بهْ سرد و تر با اندکی خاصیت قابض است. بهدانه قوای جنسی گرممزاجان را افزایش داده، خشکی و خشونت زبان و دهان و حلق را برطرف ساخته، زخمهای داخلی و خارجی را التیام بخشیده، حرارت معده و سرفههای گرم و خشک را تسکین میدهد اما عوارضی هم دارد؛ ازجمله اینکه معده را سست میکند. برای تعدیل عوارض بهدانه بهتر است گرممزاجان آن را با شکر قهوهای و سردمزاجان آن را با رازیانه مصرف کنند.
نکتۀ مهم دیگر در مورد دانۀ بهْ این است که از جویدن آنها و جوشاندن یا خوردن آنها در صورتی که له یا خرد شده باشند باید پرهیز کرد زیرا بسیار محتمل است که آمیگدالین موجود در دانۀ بهْ براثر فشار و حرارت به «اسید سیانوریک» تبدیل شود که مادهای سمی و بسیار خطرناک است. اما مکیدن بهدانه خطری ندارد زیرا پس از جدا شدن لعاب، دانۀ بهْ به همان شکل که وارد معده شده از روده دفع میشود و اگر زیر دندان خرد یا له نشده باشد به اسید سیانوریک تبدیل نمیشود.
اشتراک گذاری