نام های گیاه:
نام فارسی: تاجریزی
نام علمی: Solanum nigrum
نام انگلیسی: Morel ، Black nightshade
نام فرانسه: Morelle commune ، Morelie noire
نام آلمانی: Schwarzer Nachtschatten
نام ایتالیایی: Solano nero ، Erba morella
نام عربی: عنب الثعلب، ربرق
نامهای دیگر: انگور روباه، روباه تربک، سگانگور
ماهیت گیاه:
تاجریزی گیاهی است علفی و یکساله، بهارتفاع ده تا پنجاه سانتیمتر که در کنار گودالها و زمینهای زراعی بهصورت خودرو میروید. این گیاه ریشهای راست بهرنگ سفید و ساقهای کموبیش منشعب از قاعده دارد. برگهای آن بیضوی، بهرنگ سبز تیره و دارای کنارهای کمدندانه است. گلهایش سفیدرنگ و کوچک و میوۀ کروی و کوچکش در آغاز سبزرنگ است ولی تدریجاً به رنگ نارنجی گوجهای میگراید و سرانجام سیاه میشود. میوۀ تاجریزی طعمی میان تلخی و شیرینی دارد و درونش دانههای ریز و گرد جای گرفته است. قسمت مورداستفادۀ این گیاه، برگ و سرشاخههای گلدار آن است.
محل رویش و تولید:
تاجریزی در مناطقی از اروپا همینطور آسیا مانند ایران و هندوستان و برخی نواحی آمریکای شمالی بهحالت خودرو میروید. این گیاه در کشورمان ایران در گرگان، مازندران، گیلان، آذربایجان، فارس و سیستان انتشار دارد.
زمان کاشت و برداشت:
وسعت انتشار گیاه تاجریزی در نواحی مختلف کشورمان به اندازهای هست که نیازی به کشت و پرورش آن پیدا نشود؛ با این حال در صورت نیاز به کشت میتوان در آغاز بهار بذر آن را کاشت.
فصل گلدهی تاجریزی از اواخر بهار آغاز میشود و تا اواخر تابستان ادامه دارد و در پاییز میوههایش کاملاً رسیده است. بنابراین در اواخر تابستان میتوان اقدام به برداشت محصول آن کرد.
نوع مرغوب:
رسیده و درشت، تازه، فاسدنشده، به رنگ زرد مایل به سرخی
کیفیت و درجه گیاه:
سرد و خشک در درجۀ دوم
خواص و افعال کلی:
رفع و کاهش سردرد؛ استسقا با منشأ گرمی؛ ورمهای داخلی، ورمهای ناشی از گرمی و اختلالات روده؛ درد روده، دلپیچه همراه با دفع کف و خون، ورم مقعد
تسکین حرارت و تشنگی
جذب و پاکسازی مواد غیرمفید سوداوی و صفراوی
مواد موثره و ترکیبات شیمیایی گیاه:
گیاه تاجریزی هم مانند سایر اعضای خانوادۀ سیبزمینی و بادنجان دارای آلکالوئیدهای استروئیدی (steroidal alkaloid) به نام سولانین (Solanine) و ساپونین (Saponine) است که خاصیت سمی دارند، بهعلاوۀ اسیدهای ارگانیک (Organic acids)، کمی اسانس روغنی، کومارین (Coumarin)، فلاوونوئید (Flavonoid) و لیگنین (Lignin).
مقدار مصرف:
تا بیست گرم
نحوه مصرف:
به صورت دمکرده و ضماد به مصرف میرسد.
عوارض گیاه:
برای مثانه ضرر دارد.
مُصلح گیاه:
قند
بدل گیاه:
کاکنج
هشدار و احتیاط:
موارد مطرحشده در اینجا صرفاً اطلاعاتی است که از منابع معتبر استخراج و نقل شده است. بدیهی است که افراد پیش از مصرف محصولات میباید با متخصص و کارشناس این فن مشورت کنند.
محصولات مهم ترکیب شده از گیاه:
جهت دریافت اطلاعات بهروز با مشاوران ما تماس بگیرید.
اَشکالِ داروئی گیاه:
این گیاه بهصورت حب، معجون، شربت و... مصرف میشود.
اصطلاحات طبی قدیم:
مُلطّف
مُسكّن حرارت و تشنگی
با قوّت قابضه و رادعه
محلّل اورام حارّه
محلل اورام باطنيه
مُسهل اخلاط مراريه
توضیحات
تاجریزی گیاهی است علفی و یکساله که ارتفاعش حداکثر به نیم متر میرسد و در کنار گودالها و زمینهای زراعی بهصورت خودرو سبز میشود. ریشهای راست و سفیدرنگ و ساقهای منشعب از قاعده دارد. برگهای آن بیضوی و بهرنگ سبز تیره است. گلهای کوچکش سفیدرنگ و میوۀ کرویاش در آغاز سبزرنگ است ولی تدریجاً به نارنجی میگراید و سرانجام سیاهرنگ میشود. طعم میوۀ تاجریزی بین تلخ و شیرین است و درونش دانههای ریز و گرد جای گرفته است. قسمت مورد استفادۀ گیاه تاجریزی، برگ و سرشاخههایگلدار آن است.
نام این گیاه در زبان عربی و منابع طب سنتی «عنب الثعلب» یعنی «انگور روباه» است و در زبان فارسی هم به نامهای سگانگور، روباهرزک (رَز: تاک، درخت انگور) و در ترکی به نام قوش اوزومی (انگور پرندگان) معروف است. درباب انواع آن و نامگذاری گونههای آن از دیر باز در منابع کهن طبی اختلافاتی وجود داشته است. اغلب تاجریزی را دارای سه گونۀ برّی (صحرایی)، بستانی و جبلی (کوهستانی) و هریک از این سه گونه را دارای دو جنس نر و ماده دانستهاند و باز برای هرکدام از این شش حالت نامی و ویژگیهایی ذکر کردهاند برای مثال از عنبالثعلب منوّم و عنبالثعلب مجنّن نام برده شده که متأسفانه برخی از این نامها و توصیفات کهن با نامگذاریها و ریختشناسیهای علمی امروزین مطابقت ندارد و به همین سبب ما نیز در اینجا تا زمانی که به یافتۀ جدید و مطمئنی دست پیدا نکردهایم وارد جزئیات نمیشویم.
این گیاه در اروپا، آسیا (ایران و هندوستان) و برخی نواحی آمریکای شمالی میروید. تاجریزی در کشورمان ایران در گرگان، مازندران، گیلان، آذربایجان، فارس و سیستان پراکنده است. پراکندگی طبیعی تاجریزی در کشورمان آنقدر زیاد است که نیازی به کشت و پرورش آن نیست؛ با این حال در صورت نیاز میتوان در آغاز بهار بذر آن را کاشت. فصل گلدهی تاجریزی از اواخر بهار آغاز میشود و تا اواخر تابستان ادامه دارد و در پاییز میوههایش کاملاً رسیده است. بنابراین در اواخر تابستان میتوان اقدام به برداشت محصول آن کرد.
طبیعت گیاه تاجریزی از نظر حکمای طب سنتی سرد و خشک و به علت دارا بودن سولانین (solanine) دارای اثر مسکّن و مخدّر است. از این گیاه برای تسکین تشنگی و سردرد، برطرف کردن استسقا و ورمهای داخلی، رفع دلپیچه و درد روده و ورم مقعد، همینطور جذب و پاکسازی مواد غیرمفید سوداوی و صفراوی استفاده میشود. ضماد آن، رماتیسم و دردهای مفصلی حاد را تسکین میدهد و لهشدۀ برگهای تازۀ آن را بر جراحتهای دردناک، ترک نوک پستان و بواسیر میگذارند. جوشاندۀ آن نیز برای آرام کردن ورمها و التهابات دردناک همینطور انواع سوختگیها و کوفتگیها مؤثر است و غرغره کردن آن درد دندان و جراحتهای حلق و دهان را التیام میبخشد. از ترکیب تاجریزی با آب رازیانه و آب کاسنی برای شستشوی رودهها و واژن، برطرف کردن تراوشات رحم و بند آوردن جریان قاعدگی بانوان استفاده میشود.
تاجریزی با وجود فواید عدیدهای که دارد برای مثانه مضر است و بهتر است آن را با قند به مصرف برسانید. در صورت دسترس نبودن تاجریزی، کاکنج میتواند جایگزینی برای خواص این گیاه باشد.
اشتراک گذاری