نام های گیاه:
نام فارسی: مرزنگوش
نام علمی: Origanum majorana
نام انگلیسی: Sweet marjoram
نام فرانسه: Marjolaine، Marjolaine des jardins
نام آلمانی: Majoran
نام ایتالیایی: Origano maggiorana
نام عربی: مرزنجوش، مردقوش
نامهای دیگر: مُروا (به هندی)
ماهیت گیاه:
مرزنگوش بوتۀ چندسالۀ كوچكی است پرشاخوبرگ به ارتفاع تقریبی سی تا پنجاه سانتىمتر. برگهاى مرزنگوش كوچك، باريك، پوشيده از كرك و به رنگ خاكسترى مايل به سبز است و در حدود یک تا یکونیم سانتىمتر طول دارند. گلهاى این گیاه به رنگ سفيد يا گلى به صورت خوشه در انتهاى ساقۀ گلدهنده ظاهر مىشود و بسيار كوچكند.
از آنجا که مرزنگوش سرما را تاب نمیآورد و در زمستان با اندک سرمایی از پا درمىآید، در مناطق سردسیر زندگی يكساله دارد ولى در مناطق گرمسیر كه زمستان سرد ندارند، به صورت گياهی دوساله و چندساله رشد میکند.
محل رویش و تولید:
منشأ این گیاه بهتحقیق مشخص نیست ولی در مناطقی با آبوهوای مدیترانهای به صورت خودرو میروید. این گیاه در نقاطی از ایران ازجمله در ارتفاعات البرز به صورت خودرو میروید و در برخی مناطق نیز پرورش داده میشود.
زمان کاشت و برداشت:
تكثير مرزنگوش ازطريق كاشت بذر آن در بهار يا ازطريق كاشت قلمه انجام مىگيرد و چون اصلاً با سرما سازگار نیست، كشتگاهش را بايد جایی انتخاب کرد که ایمن از سرما، رو به نور و گرمای آفتاب باشد. بهترین خاك برای پرورش مرزنگوش خاک غنى و سبك است كه خوب زهكشى شده باشد.
نوع مرغوب:
تازه، خوشبو و عاری از چوب و شاخه آلودگیهای محیطی
کیفیت و درجه گیاه:
گرم در آخر درجۀ دوم و خشک در اول درجۀ دوم
خواص و افعال کلی:
تقویت مغز
رفع و کاهش سردرد با منشأ سردی و رطوبتی و سودایی و بادی؛ مالیخولیای مراقی؛ فلج مانند فلج عصبهای صورت، اختلالات عصب ناشی از سردی مانند کزاز؛ سرفه و تنگی نفس و تپش قلب؛ بادهای طحال؛ اختلالات مجاری ادرار
آرامشبخش و نشاطآور
تسکین درد سینه و قلب
کنترل زکام و سرماخوردگی
جذب و پاکسازی مواد غیرمفید رطوبتی و بادی از مغز
باز کردن گرفتگیها مخصوصاً گرفتگیهای مغزی و حفرههای بینی
افزایش گرمابخشی به اعضای داخلی و روده
مواد موثره و ترکیبات شیمیایی گیاه:
از برگهاى خشك مرزنگوش و سرشاخههاى گلدار آن با روش تقطير در حدود سهدهم تا چهاردهم درصد اسانس زردرنگ مايل به سبز به نام اسانس مرزنگوش (Sweet marjoram oil) به دست مىآيد و علاوه بر این يك ماده تلخ نيز دارد. در اسانس مرزنگوش، اوژنول (Eugenol) شش درصد و چاويكول (Chavicol) چهارونیم درصد و مقدارى آلفاـلينالول (Alpha -Linalool) يافت مىشود.
مقدار مصرف:
از جرم آن تا هشت گرم
از دمکردۀ آن تا سی گرم
نحوه مصرف:
به عنوان چاشنی در غذاها
به صورت دمنوش
عوارض گیاه:
برای کلیه و مثانه ضرر دارد.
مُصلح گیاه:
کاسنی
تخم خرفه
بدل گیاه:
سوسنبر
افسنتین اصلی
محصولات مهم ترکیب شده از گیاه:
جهت دریافت اطلاعات بهروز با مشاوران ما تماس بگیرید.
اَشکالِ داروئی گیاه:
این گیاه به صورتهای حب، معجون، شربت و... مصرف میشود.
اصطلاحات طبی قدیم:
مُفتّح و جاذب اعضاء الراس
مُفتّح سُدّه دماغ
حابس زكام
مُلطّف
مُحلّل
جالی
توضیحات
مرزنجوش یا مرزنگوش گیاه بوتهای پرشاخوبرگ كوچكی است که ارتفاعش معمولاً از نیم متر تجاوز نمیکند. این گیاه در برابر سرما بسیار حساس و آسیبپذیر است و در زمستان با اندک سرمایی از پا درمىآید؛ بنابراین در مناطق سردسیر زیستی يكساله دارد. ولى در مناطق گرمسیر كه زمستان سرد ندارند، به صورت دوساله و چندساله هم زندگی میکند.
برگهاى مرزنگوش كوچك، باريك، پوشيده از كرك و به رنگ خاكسترى مايل به سبز است و در حدود یک تا یکونیم سانتىمتر طول دارند. گلهاى این گیاه به رنگ سفيد يا گلى به صورت خوشه در انتهاى ساقۀ گلدهنده ظاهر مىشود و بسيار كوچكند. این گیاه طعم دلنشین لطيف و شيرين و بوی مطبوعی دارد ولى عطرش از عطر پونۀ كوهى كمتر است. طعم مرزنگوش پس از چند لحظه كمى به تلخى مىزند.
طبيعت مرزنجوش از نظر حكماى طب سنتى گرم و خشك است. آشاميدن دمكردۀ مرزنگوش گرفتگىهاى مغزی را باز کرده، سردردهای با منشأ سردی و رطوبت و سودا را برطرف میکند. همچنین براى ماليخوليا و فلج اعصاب صورت مفيد است و زكام را قطع مىكند.
بو كردن مرزنجوش براى باز كردن بينىها در مواقع زكام و همچنین رفع خماری ناشی از مصرف مسکرات نافع است. ريختن چند قطره از محلول مرزنگوش در بينى و ماليدن اسانس آن براى پاك كردن مجاری مغزی و تسكين اختلالات عصبی ناشی از سردی مانند صرع و فلج اعصاب صورت مفيد است.
جويدن و خوردن مرزنجوش مانع جاری شدن آب و رطوبت از دهان میشود. خوردن دمنوش مرزنجوش باعث افزایش شادی و نشاط میشود و براى درد سينه، سرفه، تنگىنفس، تپش و درد قلب، از بین بردن نفخ و گاز و بادها، همینطور تسكين دلپيچه و رفع و کاهش استسقا سودمند است.
اسانس مرزنجوش علاوه بر مصارفی که در صابونسازی و صنعت عطرسازی دارد، در استعمال خارجی نيز کاربردهایی دارد؛ ازجمله اینکه ضدعفونىكننده و التيامدهندۀ زخمهاست. همچنین گزارشهایی مبنی بر خاصیت قاعدهآوری و ادرارآوری مرزنجوش وجود دارد. گفتنی است استعمال آرد برگ این گیاه به صورت انفیه عطسهآور است.
البته مرزنگوش عوارضی هم دارد یعنی براى كليه و مثانه مضر است و برای همين بايد با كاسنى و تخم خرفه آن را خورد تا عوارضش تعدیل و برطرف شود. جانشين مرزنگوش در خواص دارويى سوسنبر و افسنتین اصلی است.
اشتراک گذاری