سنجد نرم ( پودر سنجد )

سنجد كه به صورت درختچه‌ای بزرگ يا درختی كوچك ديده مى‏شود، برگهاى بيضى‏شكل نيزه‏اى دارد که روى برگها نقره‏اى كبود و پشت آن نقره‏اى روشن است. در زبان عربی آن را «غبيراء» هم نامیده‌اند. درخت سنجد گلهای كوچك معطری دارد که سطح گلبرگهای آن زردرنگ و قسمت خارجی آن سفید و نقره‌ای است. عطر گلهای سنجد چنان قوى است كه از دوردست هم به مشام مى‏رسد. ميوۀ درخت سنجد به شكل و ابعاد زيتون است؛ از همین رو در برخی زبانهای اروپایی ازجمله انگلیسی آن را «زیتون روسی» (Russian olive) نامیده‌اند. پوست نازك میوۀ سنجد در زمان رسیدن به رنگ نارنجى مایل به قرمز و گوشت خوردنیِ آن سفيد نخودى، طعمش اندکی شيرين و قابض است.

گفتنی است نوع دیگری از سنجد به نام «سنجد تلخ» نیز در نواحی مختلف اروپا و آسیا و ازجمله ایران می‌روید که درختچه‌ای است خاردار به ارتفاع یک تا سه متر با ریشه‌های ضخیم. نام علمی این گونه Hippophae rhamnoides است و در زبان عربی به آن «غاسول رومی» یا «شوک القصار» گفته می‌شود. از ریشه‌های ضخیم سنجد تلخ پاجوشهای پرتعدادی خارج می‌شود که موجب انبوه شدن گیاه در یک ناحیه می‌شود. از همین رو این گیاه را بیشتر در زمین‌های ماسه‌ای مانند سواحل دریا می‌کارند تا جلو پیشروی تپه‌های ماسه‌ای را بگیرد. البته پرورش سنجد تلخ اهداف درمانی هم دارد. میوۀ این گیاه که ترش‌مزه و قابض است، به علت اسید آسکوربیک (Ascorbic acid) فراوان موجود در آن برای رفع عوارض ناشی از بیماری اسکوربوت (کمبود ویتامین C) کاربرد دارد. همچنین برای آن خاصیت ضدکرم نیز قائلند. در برخی کشورها مانند انگلستان و فنلاند از میوۀ ترش این درختچه نوعی مربّای خوشمزه می‌سازند. همچنین در دامپزشکی گاهی از میوۀ سنجد تلخ برای رفع بیماری‌های پوستی دام‌ها استفاده می‌شود.

سنجد در فرهنگ عمومی مردم ایران ازجمله آیین باستانی نوروز جایگاه ویژه‌ای دارد و یکی از سین‌های هفت‌سین را تشکیل می‌دهد. در افغانستان میوۀ سنجد جزئی از یک نوع تنقلات نوروزی به نام «هفت میوه» است. آرد کامل سنجد شامل پوست و گوشت و هستۀ آن برای تسکین دردهای مفاصل و تقویت و تحکیم استخوانی، به‌همراه شیر گاو و گوسفند یا شیرهای گیاهی مثل شیر بادام و شیر نارگیل مصرف می‌شود.

در هند از روغن هستۀ سنجد نوعی «لعوق» (داروی لیسیدنی) درست مى‏كنند كه در اختلالات تنفسی مانند نزله‏ها و التهاب‌هاى مخاطى همراه با ترشح، مانند زكام، همچنين در عفونت‌هاى برونش‌ها به کار می‌رود. در اسپانيا از شيرۀ گل سنجد براى بند آوردن تب‌هاى خطرناك استفاده مى‏شود.

طبیعت ميوۀ سنجد در طب سنتى سرد و خشك است و خاصیت میوۀ آن تا دو سال پس از چیدن از درخت باقی می‌ماند. میوۀ سنجد مقوّى، شادی‌آور، قابض و براى سرفه‏هاى ناشی از گرمی مفيد است. میوۀ سنجد همچنین تهوّع و آشفتگى معده را تسكين مى‏دهد، صفرا را از بین مى‏برد و مانع ريختن مواد به معده مى‏شود. بنابر روایات منقول و برطبق تجربیات، پوست سنجد برای پوست بدن، گوشت سنجد برای گوشت بدن و هستۀ آن برای استخوان‌ها سودمند است.

گل سنجد به گفتۀ حكماى طب سنتى گرم و خشك و بسیار معطّر است و بنابر قول مشهور، قوای جنسی را خصوصاً در بانوان تحریک و تقویت می‌کند. جوشانده يا دم‏كردۀ گل سنجد براى بيمارى‏هاى مغز مانند فلج و همچنين براى قلب و زخمهاى ريوى و تنگى نفس مفيد است و براى تقويت معده و كبد و باز كردن گرفتگى‏ها و از بین بردن گاز و نفخ سودمند است.

برای سنجد عوارض خاصی ذکر نشده اما باید در نظر داشت که زیاده‌روی در مصرف آن می‌تواند باعث حبس ادرار شود. برای تعدیل این نوع عوارض سنجد می‌توان از شیر و سایر مواد رطوبتی بهره برد.