نام های گیاه:
نام فارسی: ناخنک
نام علمی: Trigonella grandiflora، Melilotus officinalis
نام انگلیسی: ّField melilot، sweet yellow clover
نام فرانسه: Melilot Officinal، Melilot jaune
نام آلمانی: Steinklee، Honigklee
نام ایتالیایی: meliloto comune، erba vetturina gialla
نام عربی: حندقوق، حندوق
نامهای دیگر: شاهافسر، اِکلیل المَلِک، گیاه قیصر، شبدر زرد
ماهیت گیاه:
گياهى است علفی، یک یا دو ساله، که بلندیاش به هشتاد سانتیمتر تا یکونیم متر میرسد. این گیاه تا حد زیادی شبيه یونجه و شنبليله است و در دشتها، کنار جادهها و جاهای سایهدار، بهخصوص در خاکهای آهکی، بهصورت خودرو میروید. برگهایش از سه برگچۀ دندانهدار تشکیل شده و گلهای کوچکش به درازی شش تا هفت میلیمتر، زردرنگ و معطّر است. ميوۀ آن به شکل غلافی هلالى بهرنگ نخودى روشن و مایل به سبز است كه درون آن دانههاى معطر قرار دارد.
محل رویش و تولید:
گیاه ناخنک بومی اوراسیا (اروپا و آسیا) است ولی به قارههای آمریکا، آفریقا و استرالیا هم برده شدهاست. این گیاه تقریباً در تمامی نقاط کشورمان ایران بهصورت وحشی و خودرو میروید و پرورش داده میشود. نواحی شمالی ایران، مازندران و گیلان، اطراف تهران، جاجرود، آذربایجان، نواحی غربی و مرکزی، بلوچستان و بخشهایی از خراسان مناطقی هستند که پراکندگی این گیاه در آنها دیده میشود.
زمان کاشت و برداشت:
ناخنک گیاهی خودروست ولی میتوان آن را پرورش هم داد. تولید و تکثیر این گیاه از طریق بذر انجام میشود و بهترین زمان برای کاشت بذرهای ناخنک فصل بهار و تابستان است. معمولاً بذرهای این گیاه را به مدت یک روز در آب ولرم میخیسانند، سپس در زمینی که خاکش شخم خورده، کود داده شده و آماده است، میکارند. دانههای این گیاه برای رشد به خاکهای آهکی یا خاکهای رسی با PH بالای پنج نیاز دارند. عمق کاشت بذرها نباید زیاد باشد و کافی است روی آن با لایهای نازک از خاک پوشانده شود. بستر کاشت ناخنک را میباید تا زمان جوانه زدن بذرها مرطوب نگه داشت. بذرهای ناخنک معمولاً بعد از چند هفته جوانه میزنند.
ناخنک گیاهی است آفتابدوست و برای رشد مطلوب نیاز به نور خورشید دارد. گلدهی این گیاه از اواسط بهار تا اواسط تابستان است. در این زمان میتوان محصول را برداشت کرد و پس از خشک کردن به مصرف رساند
نوع مرغوب:
تازه و سفت، زردرنگ مایل به سفید، خوشبو، دارای تخم زردرنگ
کیفیت و درجه گیاه:
به گفتۀ ابنسینا، گرم و خشك در درجۀ اول
به گفتۀ دیوسکوریدس، معتدل در گرمی و سردی
به روایت برخی، مرکّبالقوا که گرمی و خشکی بر سردی غلبه دارد.
خواص و افعال کلی:
تقویت روده
رفع و کاهش سردرد، سرگیجه، سیاهی رفتن چشم، اندوه و افسردگی، فراموشی، کندذهنی، وسواس با منشأ سودا، جَستن غیرارادی اندامهای بدن (تیک عصبی)، بیحسی ماهیچههای صورت، اختلال حرکت در اندامهای بدن با منشأ بلغم یا صفرا، تشنج امتلائی.
تسکین تشنگی با منشأ رطوبتی
کنترل و بند آوردن نزلهها
جذب و پاکسازی مواد غیرمفید داخلی
افزایش قاعدگی بانوان
پوساندن سنگ کلیه
مواد موثره و ترکیبات شیمیایی گیاه:
سرشاخۀ گلدار این گیاه دارای کومارین (coumarine)، اسید ملیلوتیک (melilotic acid) و اسانس است. از گلهای خشکشدۀ آن، به کمک بَنزن، اسانسی به رنگ تیره بهدست میآید. دانۀ ناخنک نیز دارای حدود هشت درصد مادۀ روغنی و اندکی کومارین است که در بخش توضیحات شرح داده شده است.
مقدار مصرف:
سرشاخۀ گلدار این گیاه دارای کومارین (coumarine)، اسید ملیلوتیک (melilotic acid) و اسانس است. از گلهای خشکشدۀ آن، به کمک بَنزن، اسانسی به رنگ تیره بهدست میآید. دانۀ ناخنک نیز دارای حدود هشت درصد مادۀ روغنی و اندکی کومارین است که در بخش توضیحات شرح داده شده است.
نحوه مصرف:
بهصورت آرد، جوشانده، روغن و نیز پختۀ آن بهصورت ضماد
عوارض گیاه:
برای بیضهها ضرر دارد.
مُصلح گیاه:
عسل
انجیر
مویز
بدل گیاه:
بابونه
فراسيون
کندر نر (لبان الذّکر)
برگ انجیر
هشدار و احتیاط:
موارد مطرحشده در اینجا صرفاً اطلاعاتی است که از منابع معتبر استخراج و نقل شده است. بدیهی است که افراد پیش از مصرف محصولات میباید با متخصص و کارشناس این فن مشورت کنند.
محصولات مهم ترکیب شده از گیاه:
جهت دریافت اطلاعات بهروز با مشاوران ما تماس بگیرید.
اَشکالِ داروئی گیاه:
این گیاه بهصورت حب، معجون، شربت و... مصرف میشود.
اصطلاحات طبی قدیم:
مقوّى اعضا
مُحلّل
قابض
مُجفّف
مُنضِج
مُلطّف
مُليّن اورام صلبه
توضیحات
| ناخُنک که در كتابهای طب سنتى «اِكليل المَلِك» (تاج پادشاه) نامیده شده و به نامهایی چون ناخنه، شبدر عطری، یونجۀ زرد، شاهافسر و گیاه قیصر هم شناخته میشود، بومی اوراسیا است ولی در گذر قرنها راهش را به مناطق دورتری چون قارههای آفریقا، آمریکا و استرالیا هم باز کرده است. این گیاه تقریباً در تمامی نقاط کشورمان ایران چه بهصورت وحشی و چه بهصورت پرورشی میروید. از مازندران و گیلان و اطراف تهران، نواحی غربی و مرکزی، تا آذربایجان و خراسان و بلوچستان. ناخنک گياهى است علفی، یک یا دو ساله، که پس از رشد کامل و بسته به اقلیم و گونۀ آن بلندیاش به شصت سانتیمتر تا یکونیم متر میرسد. این گیاه از نظر ظاهری شباهت زیادی به یونجه و شنبليله دارد و در دشتها، کنار جادهها و جاهای سایهدار، بهخصوص در خاکهای آهکی، بهصورت خودرو میروید. برگهای ناخنک از سه برگچۀ دندانهدار تشکیل شده و گلهای کوچکش زردرنگ و معطّر است. ميوۀ ناخنک بهشکل غلافی منحنی بهرنگ نخودى روشن و مایل به سبز است كه درون آن دانههاى معطر قرار دارد. علت نامگذاری این گیاه آن است که میوهاش هلالی و به شکل ناخنهای چیدهشده است. این گیاه دو گونۀ اصلی دارد که میوۀ آنها از این جهت که به شکل غلافی نوکتیز است شبیه به هم است ولی تفاوتهایی با هم دارند: در گونۀ اول شکل غلاف میوه کاملاً منحنی، تخم آن گرد و ریزتر از تخم خردل است. در گونۀ دوم غلاف میوه تقریباً راست، شبیه غلاف باقلا، و باریکتر است و تخمهای آن شبيه تخم شنبلیله است. این دو گونه خواصی کمابیش مشابه دارند و در بازار به تناوب عرضه میشوند. یکی از مهمترین مواد مؤثر گیاه ناخنک «کومارین» (coumarine) است. کومارین یک لاکتون از اسید کوماریک است که به صورت سوزنیشکل یا منشوری متبلور میشود و در دمای حدود هفتاد درجه ذوب میشود. کومارین عطری ملایم و خوش شبیه به بوی وانیل و مزهای تند و مطبوع دارد و به مقدار کم در آب و به مقدار زیاد در الکل و اتر، روغنها و اسانسها حل میشود. کومارین در گیاهان زیادی وجود دارد؛ ازجمله: لوبیای تونکا (Dipterix odorata)، زِبرینه (Asperula odorata)، اخگرافشان (Liatris squarrosa) و… طبیعت ناخنك از نظر ابنسينا گرم و خشك در درجۀ اول است ولى برخی از حکما آن را مرکّبالقوا با غلبۀ جزء گرم و خشک میدانند و دیوسکوریدس آن را معتدل در حرارت و برودت دانسته است. از نظر خواص اعتدالدهندۀ اخلاط و مقوّى بدن است و ورمهاى سفت را نرم مىكند. ضماد تخم ناخنک با سركه و روغن گلسرخ اگر بر سر گذاشته شود يا آب دمكردۀ آن را بر سر بریزند، براى فراموشى و ماليخوليا، رفع سردرد، سرگيجه، سیاهی رفتن چشم، سكتۀ مغزى و بیحسی ماهیچههای صورت مفيد است. گرفتن بخار آن در حمام و ماليدن روغن آن به بدن نيز براى فلج و سستى اعضا مفيد است. خوردن آب دمكردۀ آن بهتنهايى يا با ادويۀ مناسب مانند بابونه و صعتر و شوید نيز براى اختلالات فوق همینطور براى رفع درد معده و كبد و طحال و رحم مفيد است. خوردن آب دمكردۀ ناخنک با انجير و عسل مُدرّ و قاعدگیآور است و براى ازدياد منی در آقایان و افزایش شير مادران شیرده سودمند است. خوردن عصارۀ ناخنک و تخم آن با شیرۀ انگور براى درد و ورم اندامهای داخلی و در ترکیب با زعفران براى تسكين ضربان همۀ اعضای بدن مفيد است. خوردن دمكردۀ شاخه و برگ ناخنک علاوهبر اینکه ادرارآور و قاعدگیآور است، میتواند به پوساندن سنگ کلیه کمک کند. ناخنک نیز مانند اغلب گیاهان دارویی خالی از عوارض نیست. این گیاه برای بيضهها مضر است و از اين نظر بايد با عسل، انجير یا مويز خورده شود. بدل آن از نظر خواص بابونه و فراسيون است. |
نظرات و بررسی ها
برای ثبت نقد و بررسی وارد حساب کاربری خود شوید.
دیدگاهها
هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.