پرسیاوشان

پَرسیاوشان یا پَرسیاوش، گیاهی است پایا، دارای ریزومی خزنده همراه با ریشه‌های باریک و ظریف. از ریزوم آن برگهایی به رنگ سبز دايمی به درازای پانزده تا بیست سانتی‌متر خارج می‌شود که به دُمبرگهای صاف و شفاف به رنگ قهوه‌ای تیره منتهی می‌شوند. برگهاى اين گياه كمى معطر، داراى طعم گس و اندکى تلخ است.

این گیاه را به‌منظور زينت دادن به آپارتمان نیز كشت مى‏کنند. قسمت مورد استفادۀ این گیاه در درمان، برگهای آن است که بوی ضعیف ولی محسوس و طعم گس و ناپسند دارد. پرسياوشانی كه در بازار عرضه مى‏شود مخلوطى است از گونه‌های مختلف پرسياوشان كه در مناطق مختلف مى‏رويد. باید در نظر داشت که قدرت دارويى پرسیاوشان تا شش ماه باقى است و ظرف يك سال خاصيتش را بتدریج از دست مى‏دهد؛ بنابراین تازگی آن در هنگام مصرف بسیار مهم است.

پرسیاوشان گیاهی است زیبا که اقلیمهای نسبتاً گرم، مرطوب و کم‌نور را دوست دارد؛ بنابراین در نواحی مرطوب، دیوارۀ چاهها و جاهای سایه‌دار در گستره‌ای از آسیا تا آمریکای شمالی و اروپا، بخصوص اروپای مرکزی و جنوبی و اطراف دریای مدیترانه یافت می‌شود. در کشورمان ایران در اطراف تهران، پس‌قلعه، شهر ری، کهرزنگ، بندر گز، پیربازار رشت، کوه کهرود، بلوچستان، شهباران و بیشه می‌روید.

پرسیاوشان جزو گياهانى است كه اصطلاحاً به آنها «گياهان سينه» می‌گويند. این گیاهان براى نرم كردن سينه مفيدند و خاصیت محرّک آنها باعث می‌شود مواد غیرمفید از دیوارۀ لولۀ تنفس یعنی حلق و نای و ریه پاکسازی و بیرون رانده شود. از همین رو این گیاه سابقاً مصارف زیادی در معالجۀ بیماری‌های سینه داشته و هنوز هم براى نرم كردن سينه در بيمارى‏هاى برونشى به کار مى‏رود.

در تايوان برگهاى له‏شدۀ پرسياوشان را روى محل مارگزيدگى مى‏گذارند. چينى‏ها از آن به‌عنوان تب‏بر و قى‏آور، همین‌طور براى كشتن انگلهاى لولۀ گوارش و معالجۀ زردزخم استفاده مى‏كنند. در فيليپين نیز از برگها، دُمبرگها و شاخه‏هاى جوان پَرسیاوشان براى معالجۀ بيمارى‏هاى سينه و به‌عنوان بازكنندۀ عادت ماهانۀ بانوان استفاده مى‏شود.

طبیعت پرسياوشان از نظر حكماى طب سنتى معتدل مايل به گرمى و كمى خشكی است و خواص متعددی دارد؛ ازجمله براى باز كردن گرفتگى‏هاى مجارى بينى و سينه و اعتدال بخشيدن به اخلاط و تحليل گازهاى معده بسيار مؤثر است. جوشاندۀ آن به‌عنوان مُسهل صفرا، بلغم و سوداى موجود در معده و روده‏ها مفيد است، همچنين براى نرم كردن و بيرون راندن اخلاط سينه، تنگى نفس، درد سينه و يرقان آثار مفيدى‏ دارد. پرسیاوشان مُدرّ و قاعدگی‌آور است و براى دفع سنگ مثانه نیز بسيار مؤثر است.

ريختن چند قطره از دم‏كردۀ پرسیاوشان در بينى براى رفع زکام و باز كردن بينى در موارد سرماخوردگى مفيد است. خوردن آرد آن براى رفع اسهال و جمع كردن شكم نافع و ضماد پختۀ آن براى كاهش ورم بيضه‏ها مؤثر است. ضماد كوبيدۀ آن با صمغ لادن، روغن مورد، روغن سوسن، زوفا و اندکی سركه براى تقويت مو و جلوگيرى از ريزش مو مفيد است. همچنین در برخی منابع ضمادها و سفوف پرسیاوشان را برای رفع سردرد با منشأ سردی، رفع اسهال و کنترل تراوشات رحم مفید دانسته‌اند.

در کنار همۀ خواص و فوایدی که دارد، پرسیاوشان خالی از عوارض هم نیست. این گیاه برای طحال ضرر دارد، برای بانوان باردار و بانوانی که سرطان با منشأ هورمونی دارند ممنوع است. همچنین بیماران دیابتی می‌باید در مصرف پرسیاوشان احتیاط کنند و قند خونشان را اندازه بگیرند. برای تعدیل و کاستن از عوارض پرسیاوشان می‌باید از مصطکی استفاده کرد.