پونه کوهی

پونۀ کوهی
معرفی محصول
ردیف سرفصل‌ها توضیحات
1 نام‌های گیاه • نام فارسی: پونه
• نام علمی: Mentha pulegium
• نام انگلیسی: mosquito plant، pudding grass
• نام فرانسه: menthe pouliot
• نام آلمانی: Polei-Minze
• نام ایتالیایی: menta poleggio
• نام عربی: حبق
• نام‌های دیگر: پودینه، پودنگ، فودنج، فوتنج
2 ماهیت گیاه پونه یا پودنه گیاهی است از خانوادۀ نعنائیان که سه نوع کلی دارد: پونۀ کوهی، پونۀ صحرایی و پونۀ نهری یا پودنۀ بستانی. بهترین نوع برای خواص طبی و درمانی «پونۀ کوهی» است که گیاهی است علفی، پایا (چندساله) و دارای ساقه‌ای تقریباً استوانه‌ای به ارتفاع ده تا پنجاه سانتیمتر که به‌صورت وحشی در مناطق کوهستانی و دشتهای مرتفع می‌روید و به‌سبب مصارف دارویی که دارد، کشت نیز می‌شود. برگهای بیضوی نوک‌تیز دارد که لبه‌های آن می‌تواند دندانه‌دار یا بی‌دندانه باشد. از تمام قسمت‌های این گیاه بویی قوی به مشام می‌رسد ولی انواعی که در آب می‌رویند بو ندارند. گل‌های آن به‌صورت دسته‌ای می‌روید و به رنگ سفید و صورتی یا مایل به بنفش است. میوۀ فندقه‌ای و صاف دارد. کلیۀ اعضای هوایی این گیاه مورد استفاده‌اند.
3 محل رویش و تولید این گیاه به‌طور طبیعی در نواحی مرکزی، غربی و جنوبی اروپا، جنوب غربی آسیا، شمال آفریقا، حبشه و جزایر قناری می‌روید. در ایران نیز در نواحی شمالی نظیر گیلان و مازندران و دیگر مناطق می‌روید.
4 زمان کاشت و برداشت فصل برداشت پونه اواخر بهار است.
5 نوع مرغوب برگ آن تازه و کرکدار است و رنگ سبز و عطر تندی دارد.
6 کیفیت و درجۀ گیاه گرم و خشک در اولِ درجۀ سوم
7 خواص و افعال کلی تقویت لثه
رفع و کاهش تهوّع و نفخ؛ تب؛ خارش؛ بادهای رحم و عفونت‌ها
جذب و پاکسازی مواد غیرمفید از ریه و معده
افزایش ادرار، تعریق و قاعدگی

8 مواد مؤثره و ترکیبات شیمیایی گیاه اعضای مختلف این گیاه دارای تانن (Tannin)، مواد رزینی، مواد پکتیکی، قند و اسانس هستند.
اسانس پونه دارای ترکیبات سِتُن‌دار مخصوصاً «پوله‌ژون» (Pulegeone)، الکل‌های توتال، اندکی لیمونن (Limonene) و مقداری «آزولن» (Azulene) است که ماده‌ای آبی‌رنگ است.
9 مقدار مصرف تا پنج گرم
10 نحوۀ مصرف به صورت آرد به‌عنوان چاشنی غذا
به صورت دمنوش
11 عوارض گیاه برای روده‌ها مضر است.
مصرف آن برای بانوان باردار ممنوع است.
12 مُصلح گیاه کتیرا
13 بدل گیاه انواع دیگر پونه
14 نحوۀ تأثیرگذاری بر بدن
15 محصولات مهم ترکیب‌شده از گیاه جهت دریافت اطلاعات به‌روز با مشاوران ما تماس بگیرید.
16 اَشکالِ دارویی گیاه این گیاه به صورت‌های حب، معجون، شربت و… مصرف می‌شود.
17 اصطلاحات طبّی قدیم ملطّف اعضاء الرأس
منقّی فضول سینه و معده و سوزش آن
مدرّ عرق و بول و حیض
محلّل ریاح

 
توضیحات

پونه یا پودنه (در زبان فارسی میانه: پودَنَگ) گیاهی است از خانوادۀ نعنائیان که سه نوع کلی دارد: پونۀ کوهی، پونۀ صحرایی و پونۀ نهری یا پودنۀ بستانی. از این میان، بهترین نوع برای خواص طبی و درمانی «پونۀ کوهی» است که گیاهی است علفی، پایا (چندساله) که به‌صورت وحشی در مناطق کوهستانی و دشتهای مرتفع می‌روید و به‌سبب مصارف دارویی‌اش کشت نیز می‌شود. پونۀ کوهی برگهای بیضوی نوک‌تیز دارد که لبه‌های آن می‌تواند دندانه‌دار یا بی‌دندانه باشد. از تمام قسمت‌های گیاه پونۀ کوهی بویی قوی به مشام می‌رسد ولی انواعی از پونه که در آب و کنارۀ رودخانه‌ها می‌رویند عطروبوی چندانی ندارند. گل‌های پونه به‌صورت دسته‌ای می‌روید و به رنگ سفید و صورتی یا مایل به بنفش است. تمام اعضای هوایی این گیاه در طب به کار می‌آیند.

پونه تاریخچۀ کاربرد کهنی دارد و قدمت استفادۀ آن، براساس متون تاریخی و اسناد مکتوب، به سدۀ پنجم پیش از میلاد مسیح برمی‌گردد. نامدارانی چون هیپوکرات، تئوفراست، پلین و دیگران این گیاه و خواصش را می‌شناخته‌اند. زبان‌شناسان احتمال داده‌اند که جزء pulegium در نام علمی گیاه پونه مرتبط است با واژۀ لاتین pulex (در انگلیسی: flea) به‌معنای «کک» زیرا از همان دوران از افشرۀ برگ پونه به‌‌عنوان پادزهر گزیدگی حشرات و برای راندن کک از بدن استفاده می‌کرده‌اند. به‌علاوه، پونه یکی از سبزیجات پرکاربرد در آشپزی یونانیان و رومیان باستان بوده است؛ چنان‌که در بسیاری از دستورهای پخت غذا در کتاب «درباب ماهیت آشپزی» آپیسیوس (Apicius)، یکی از قدیمی‌ترین کتابهای آشپزی جهان، پونه به‌همراه انگدان، مرزنگوش و گشنیز یکی از اجزای ثابت پخت غذاهاست. دیوسکوریدس، پزشک و گیاه‌داروشناس نامدار یونانی در سدۀ نخست میلادی گونه‌های پونه و نعناع (mentha) را توصیف و در چهار گروه دسته‌بندی کرده و خواصشان را بر شمرده است. حکیمان ایرانی دورۀ اسلامی ازجمله ابن‌سینا، حکیم موفق هروی، حکیم مؤمن و دیگران نیز آموزه‌های گیاه‌داروشناسی خود را عمدتاً از دیوسکوریدس گرفته‌اند.

از دیدگاه طب سنّتی طبع پونه، همانند دیگر نعنائیان، گرم و خشک است. پونه ریه و معده را از مواد غیرمفید پاک می‌کند و برای کاهش نفخ و تهوّع و افزایش ادرار و قاعدگی سودمند است اما عوارضی هم دارد؛ ازجمله اینکه برای روده‌ها مضر است و برای زنان باردار می‌تواند خطرناک باشد. برای تعدیل عوارض پونه می‌توان از کتیرا بهره بُرد.